مسجد جامع نائین از سابقترین مساجد جمهوری حسینیه نصرت مشهد اسلامی ایران میباشد که در گذر مجال، کمترین تغییرات در آن تاسیس شده است و میاقتدار به راحتی از پس الحاقها و نوسازیها، رخی اصیل و دیرین آن آدرس حسینیه نصرت مشهد را روءیت کرد. مانند اکثری از اثر ها سدههای اولی ورود اسلام به جمهوری اسلامی ایران، برای این سازه نیز تاریخ تشکیل داد دقیقی نمیقدرت یافت و هرآنچه گفته می شود، بر طبق شواهد و قراین میباشد. از جملهً پروفسور پوپ تاریخ ایجاد کرد آن را نزدیک به قرنهای نهم و رزرو حسینیه نصرت مشهد دهم میلادی نوشته میباشد و آندره گدار فرانسوی سازه را وابسته به زمانی دیلمیان میداند.
در کتاب مرآةالبلدان آمده میباشد: «این بنای شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد تاریخی به فرمان عمربنعبدالعزیز اموی تاسیس شده است.»
سازه بر این عهدوپیمان، دیرینگی سازه به پیمان امویان و قرن دوم هجری برمیشود. ولی در عصرهای آجل تاریخی، قسمتهایی به مسجد اضافه گردیده و فضای آن پیشرفت یافته میباشد که یکسری مثال از آنها بهاین تفصیل میباشد:
در سدهی دهم میلادی، تاقی روی محراب اساسی و منبر درست شده که بر روی دیوار خشتی و ردیفهای شبستان سوار گردیدهاست. درین زمان، شبستان از دو طرف محراب پیشرفته میباشد. دیوارهای قطوری که امروزه درین قسمت چشم میگردد، ماندهی دیوار خشتی دور و بر مسجد میباشد که شبستان بسط یافته و بدین جرزها رسیده میباشد.
در سدهی چهاردهم میلادی، با تشکیل داد سقفهایی کمرپوش، نصیبهایی از شبستان مسجد، دوطبقه گردیدهاست.
در عصری قاجار، چند قوس کَلیل به سازه افزوده گردیده و شبستانی نیز در شمال غربی مسجد ایجاد شده است.
طریقی خراسانی معماری مسجد
مساجد جمهوری اسلامی ایران با یک سری نوع نقشه ساخته میشوند که دو ایوانی یک کدام از گونه های آن میباشد. آندره گدار مساجد دو ایوانی را از مساجد طریقی خراسانی معرفی مینماید. روشی خراسانی از معماری ساسانی، بهخصوص تاقهای قوسی باشکوه آن زمان الهام گرفته گردیده است.
مساجد طرزی خراسانی بیشتر در شرق جمهوری اسلامی ایران ساخته گردیدهاند. مسجد نائین نیز به طریقی خراسانی و دو ایوانی تاسیس شده است. اما در الحاقاتی که در مسجد فیس داده میباشد، میقدرت ردپای طریقی رازی زمانی سلجوقی را نیز روئت کرد، البته محوری معماری و گچبریهای سازه بر نحوهی خراسانی و الهام از هنر ساسانی میباشد.
خصوصیتهای بنای مسجد جامع نائین
نمایی از مسجد جامع نائین
نمایی از مسجد جامع نائین
این سازه، مسجدی کویری میباشد که در تشکیل داد آن از مصالح مو جود در حیطه، یعنی آجر و خشت مستعمل و با خاک بی آلایش و کریم بیابان بهنیکی همخوان میباشد. علاوه بر آنکه از خصوصیت درونگرایی معماری اهل ایران برخورداراست و ایوان مرکزی داراست.
پلان مسجد مستطیل میباشد. در آن از حیاط و گنبدخانه خبری وجود ندارد و تنها سه شبستان در سه طرفش جایدارد. محراب و منبر تاریخی مسجد در شبستانی میباشد که گستردهخیس از سایر شبستانها و رو به قبله تاسیس شده است. نوروروشنایی شبستانها از دریچههایی در سقف تأمین میگردد. در تحت دریچهها و روی زمین، سنگهای مرمر بهسیرتکاملای شغل نهاده گردیدهاند که نور و روشنایی دریچههای سقف را بازبتابانند و سبب ساز نور بیشتر شبستان بشوند.
فضای داخلی شبستانها نمای آجری داراست که بر محراب و بعضا ردیفهای آن گچبریهای زیبایی چشم میشود. ردیفهای شبستانها انواع متنوعی دارا هستند. ردیفهای اول هشتضلعی و ردیفهای الحاقی آجل مربع و مستطیل می باشند.
مسجد نائین شش ورودی دارااست. یکی ورودیها که رفیعتر از سایر میباشد، به زمانی ایلخانی وابستگی دارااست؛ چون ایلخانیان، به ساختن بناهای مرتفع تمایل داشتند. ورودیهای مسجد یک پیشتاق دارا هستند و بی واسطه به شبستان وارد میشوند و دالان یا این که راهرویی برای اتصال ورودی به شبستان در حیث گرفته نشده میباشد.
مسجد جامع نائین اولی مسجدی میباشد که در آن قوسهایی به طرزی جناغی تاسیس شده است که ابعاد و در زمانی قاجار، برخی از آنان را به قوس کلیل تبدیل کردهاند. برای نگهداری قوسها از تیرهای چوبی مستعمل میباشد که به آنان کش گفته میشود.
مناره مسجد جامع نائین
مسجد نائین تکگلدستهای آجری داراست که طول آن به ۲۸ متر میرسد. این گلدسته بهشکل هشتضلعی تشکیلشده و ظاهری متعدد از باقی گلدستههای استان اصفهان دارااست. بر روی بدنهی آن نقوش بی آلایشی هندسی آجرکاری گردیده است. همینطور، در محل اتصال تاج به تنهی مناره، گچبریهایی با نقوش گیاهی وجود داراهستند.
مسجد جامع نائین از سابقترین مساجد جمهوری حسینیه نصرت مشهد اسلامی ایران میباشد که در گذر مجال، کمترین تغییرات در آن تاسیس شده است و میاقتدار به راحتی از پس الحاقها و نوسازیها، رخی اصیل و دیرین آن آدرس حسینیه نصرت مشهد را روءیت کرد. مانند اکثری از اثر ها سدههای اولی ورود اسلام به جمهوری اسلامی ایران، برای این سازه نیز تاریخ تشکیل داد دقیقی نمیقدرت یافت و هرآنچه گفته می شود، بر طبق شواهد و قراین میباشد. از جملهً پروفسور پوپ تاریخ ایجاد کرد آن را نزدیک به قرنهای نهم و رزرو حسینیه نصرت مشهد دهم میلادی نوشته میباشد و آندره گدار فرانسوی سازه را وابسته به زمانی دیلمیان میداند.
در کتاب مرآةالبلدان آمده میباشد: «این بنای شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد تاریخی به فرمان عمربنعبدالعزیز اموی تاسیس شده است.»
سازه بر این عهدوپیمان، دیرینگی سازه به پیمان امویان و قرن دوم هجری برمیشود. ولی در عصرهای آجل تاریخی، قسمتهایی به مسجد اضافه گردیده و فضای آن پیشرفت یافته میباشد که یکسری مثال از آنها بهاین تفصیل میباشد:
در سدهی دهم میلادی، تاقی روی محراب اساسی و منبر درست شده که بر روی دیوار خشتی و ردیفهای شبستان سوار گردیدهاست. درین زمان، شبستان از دو طرف محراب پیشرفته میباشد. دیوارهای قطوری که امروزه درین قسمت چشم میگردد، ماندهی دیوار خشتی دور و بر مسجد میباشد که شبستان بسط یافته و بدین جرزها رسیده میباشد.
در سدهی چهاردهم میلادی، با تشکیل داد سقفهایی کمرپوش، نصیبهایی از شبستان مسجد، دوطبقه گردیدهاست.
در عصری قاجار، چند قوس کَلیل به سازه افزوده گردیده و شبستانی نیز در شمال غربی مسجد ایجاد شده است.
طریقی خراسانی معماری مسجد
مساجد جمهوری اسلامی ایران با یک سری نوع نقشه ساخته میشوند که دو ایوانی یک کدام از گونه های آن میباشد. آندره گدار مساجد دو ایوانی را از مساجد طریقی خراسانی معرفی مینماید. روشی خراسانی از معماری ساسانی، بهخصوص تاقهای قوسی باشکوه آن زمان الهام گرفته گردیده است.
مساجد طرزی خراسانی بیشتر در شرق جمهوری اسلامی ایران ساخته گردیدهاند. مسجد نائین نیز به طریقی خراسانی و دو ایوانی تاسیس شده است. اما در الحاقاتی که در مسجد فیس داده میباشد، میقدرت ردپای طریقی رازی زمانی سلجوقی را نیز روئت کرد، البته محوری معماری و گچبریهای سازه بر نحوهی خراسانی و الهام از هنر ساسانی میباشد.
خصوصیتهای بنای مسجد جامع نائین
نمایی از مسجد جامع نائین
نمایی از مسجد جامع نائین
این سازه، مسجدی کویری میباشد که در تشکیل داد آن از مصالح مو جود در حیطه، یعنی آجر و خشت مستعمل و با خاک بی آلایش و کریم بیابان بهنیکی همخوان میباشد. علاوه بر آنکه از خصوصیت درونگرایی معماری اهل ایران برخورداراست و ایوان مرکزی داراست.
پلان مسجد مستطیل میباشد. در آن از حیاط و گنبدخانه خبری وجود ندارد و تنها سه شبستان در سه طرفش جایدارد. محراب و منبر تاریخی مسجد در شبستانی میباشد که گستردهخیس از سایر شبستانها و رو به قبله تاسیس شده است. نوروروشنایی شبستانها از دریچههایی در سقف تأمین میگردد. در تحت دریچهها و روی زمین، سنگهای مرمر بهسیرتکاملای شغل نهاده گردیدهاند که نور و روشنایی دریچههای سقف را بازبتابانند و سبب ساز نور بیشتر شبستان بشوند.
فضای داخلی شبستانها نمای آجری داراست که بر محراب و بعضا ردیفهای آن گچبریهای زیبایی چشم میشود. ردیفهای شبستانها انواع متنوعی دارا هستند. ردیفهای اول هشتضلعی و ردیفهای الحاقی آجل مربع و مستطیل می باشند.
مسجد نائین شش ورودی دارااست. یکی ورودیها که رفیعتر از سایر میباشد، به زمانی ایلخانی وابستگی دارااست؛ چون ایلخانیان، به ساختن بناهای مرتفع تمایل داشتند. ورودیهای مسجد یک پیشتاق دارا هستند و بی واسطه به شبستان وارد میشوند و دالان یا این که راهرویی برای اتصال ورودی به شبستان در حیث گرفته نشده میباشد.
مسجد جامع نائین اولی مسجدی میباشد که در آن قوسهایی به طرزی جناغی تاسیس شده است که ابعاد و در زمانی قاجار، برخی از آنان را به قوس کلیل تبدیل کردهاند. برای نگهداری قوسها از تیرهای چوبی مستعمل میباشد که به آنان کش گفته میشود.
مناره مسجد جامع نائین
مسجد نائین تکگلدستهای آجری داراست که طول آن به ۲۸ متر میرسد. این گلدسته بهشکل هشتضلعی تشکیلشده و ظاهری متعدد از باقی گلدستههای استان اصفهان دارااست. بر روی بدنهی آن نقوش بی آلایشی هندسی آجرکاری گردیده است. همینطور، در محل اتصال تاج به تنهی مناره، گچبریهایی با نقوش گیاهی وجود داراهستند.

سوالات مهم درباره حسینیه نصرت مشهد؛ راهنمای انتخاب، رزرو و برگزاری مراسم